17 Nisan 2009
"Sadece Boğazını Sıktım" veya Sabri'nin Afrika Sahanı Ahlakı
Maçtan sonra Lugano ilk özrü dileyendi: “Derbiye yakışmayan olaylar oldu. Bundan dolayı özür dilemem gerekirse, bunu da diliyorum” Daha sonra Semih, “Canım kardeşim, sevgili Arda ile birlikte böyle bir olaya karışmış olmaktan duyduğum üzüntüyü de belirtmek istiyorum.” Arda da Semih’ten sonra benzer şekilde özür diledi “Kimin haklılığından çok dostluğumuzun, ağabey-kardeş ilişkimizin devamının önemli olduğunun bilincinde, yaşananlardan dolayı tüm spor kamuoyundan ve Türk halkından özür dilerim” Lugano 5 maç ceza aldı, Arda ile Semih 3 oysa “Özür dileyecek hiçbir şey yapmadım’” diyen adam 2 maç ceza aldı.
Sabri, maçtan sonra diyor ki “Bunu söyleyenler ellerini vicdanlarına koysunlar. Görüntüleri bir daha izlesinler ve öyle konuşsunlar. Benim sahada, ne anam kaldı ne de avradım. Küfür yedim, tehdit aldımama karşılık vermedim. Yaptığım tek şey, sinirlenip Emre’nin boğazını sıkmaktı o kadar. Bunun dışında ben başka hiçbir şey yapmadım. Bu yorumları yapanları tarafsız olmaya davet ediyorum. Emre’yle girdiğim mücadelelere bir baksınlar. Bunlar futbolun içinde olan şeyler. Emre yere düşüp reklam panosuna kafasını çarptığı pozisyonda saygımdan dolayı gidip yerden kaldırmak istedim ama o beni ittirdi. Ben de haklı olarak tepkimi verdim. Sahada bana sürekli küfür edildi. Buna karşılık vermedim. Tehdit edildim, yine sustum. Özür dileyecek bir şey yapmadım. Asıl özür dilenmesi gereken kişi benim”[1]
Şimdi Sabri’nin iddiaları basitçe şöyle, (1) kendisi maç boyunca hiçbir şey yapmamış, (2) kendisine küfür edilmiş, (3) kendisine küfredildiği için bir oyuncunun boğazını sıkmış ve bu da haklı tepki, (4) Özür dilenmesi gereken kişi Sabri.
Sabri maç boyunca çok şey yaptı. Maçın başlarından itibaren gergindi, daha maçın başlarında hakemin üstüne yürüdü, her karara itiraz etti, hatta maçı izleyenler iki kere Sabri’nin hakeme de küfrettiğini gördüler. Emre’yle girdiği her pozisyonda futbol dışı bir hareket sergiledi ve en nihayetinde taraftarın “Sabri Emre’nin Anasını Sik” diye açıkça Sabri’den talepte bulunmasını gerektirecek kadar saha içerisinde parladı.
2. ve 3. Maddeler birbirleriyle bağlantılı. Bir oyuncu futbol sahasında küfre uğruyorsa bu ona bir başka oyuncunun boğazını sıkma hakkı verir mi? Bir oyuncunun diğerinin ayağına üç kere basması ona kafa atma hakkı verir mi? Bir oyuncunun diğerine yaptığı herhangi bir futbol dışı hareket diğerinin de futbol dışı bir hareket yapmasını meşrulaştırır mı?
Ceza Hukuku’nda “haksız tahrik”’in ve meşru müdafaaya ilişkin ilkelerin var olduğunu biliyoruz. Bunlardan ilki, haksız tahrik, suçun varlığını ortadan kaldırmaz yalnızca suçun karşılığı olan cezanın indirim sebebidir. Basitçe haksız tahrik durumunda suç yine vardır ancak suçu işleyenin hak ettiği cezada haksız tahrik sebebiyle bir indirime gidilir. Bu fiili işleyen “suçsuz” sayılmaz, suçludur ancak cezası muadillerine göre daha azdır. Meşru müdafaa ise suçu tamamen ortadan kaldırır. Meşru müdafaanın da belirli koşulları vardır, bunlardan ilki kişinin kendi güvenliğini sağlama imkanı olmaması, kolluk kuvvetlerine başvurulması halinde geri dönülemez bir zarara uğranılması ve kişinin haklarına yönelen şedit tecavüz ile meşru müdafaa iddiasında bulunan fiil arasında bir orantı bulunması aranır. Yani boş bir sokakta üstünüze bir hırsız bıçakla geliyorsa ve sizin ondan kaçarak yardım talep etme şansınız yoksa kendinizi koruyabilirsiniz. Şu kadar ki bu koruma orantılı olmak zorundadır, yani hırsızın kafasına silahla ateş edip onu öldüremezsiniz. Sizin uğramanızın muhtemel olduğu zarar ile vermiş olduğunuz zarar arasında bir denklik olması aranır. O halde Sabri burada meşru müdafaa talebinde bulunamaz. Küfür de bir başka insanın boğazını sıkmak da ceza hukunda karşılığı bulunan suçlardandır ve aralarında bir orantı yoktur. Burada Sabri ancak “haksız tahrik” sebebiyle ceza indiriminde bulunabilir, zira kendisinin işlemiş olduğu suç en başta kendisine karşı işlenenden kat be kat daha ağırdır. Biri şerefe ve haysiyete yönelen ve deruni alemde bir etki barındıran bir suçken, diğeri bizzatihi kişinin bedensel bütünlüğüne yönelen, fiziki alemde bir etki bırakan ağır bir eylemdir.
O halde Sabri’nin iddiası, modern ceza hukuku ilkeleri bakımından geride, çok daha ilkel bir aklı bize yansıtıyor. Sabri’nin ilkel tarım toplumu döneminden kalma adalet anlayışında küfür edilirse bunun cezası boğaz sıkmadır. Bu sokak adaleti gereğince de tekme atana kafa atmak, cücük hareketi yapanı bıçaklamak da “meşru” kabul edilebilir. “Ne bakıyon lan” diye başlayan kavgaların, “Küfür etti bıçakladım” başlıklı üçüncü sayfa haberlerinin ahlakıdır bu. İlkeldir çünkü bir orantı bulundurmamaktadır, ilkeldir çünkü Hammurabi kanunlarından bile geridedir, kısasa kısas bile değildir, duracağı bir yer, nihayete ulaşabileceği bir sınır bulunmamaktadır. Çünkü küfretmenin cezası boğaz sıkmak ise, boğaz sıkmanın cezası da ancak öldürmek olabilir.
Sabri bu sebeple suçsuzluk iddiasında bulunurken bu iddiayı kabul edersek esasında maç boyunca herhangi bir sebeple herhangi birine bir ceza vermemiz de mümkün değil. Bugün Emre’nin ettiği küfürler sebebiyle ceza almaması insanları rahatsız edebilir, ancak maçta kimse küfür sebebiyle ceza almamıştır. Sabri boğaz sıkmıştır, Arda ve Semih tokat atmıştır, Lugano kafa atmış, Emre Aşık ayağa basmış, Volkan da seyirciyi tahrikten ceza almıştır. Bu noktada belirtmek lazım Arda’nın da seyirciyi tahrik ettiği için ceza almaması eyyamın hasıdır, kralıdır. Şimdi iddiaya dönersek Arda Semih tokat attığı için tokat atmış, Lugano ayağına basıldığı için kafa atmış, Emre Aşık muhtemelen maç boyunca varolan gerginlikten o hareketi yapmış , Semih küfür sebebiyle, bir diğeri hava durumu nedeniyle yaptığını yapmıştır. Sabri adaletinde kime hangi sebeple ceza verilecek, kim işlemiş olduğu fiilin sorumluluğunu üstlenecek? Bu hareketlerin hepsinin bir “sebebi” varsa, hepsinin de o sebeple “meşru” olduğunu kabul edeceksek, ceza veremez ancak sırt sıvazlar, sen de onun kafasını gözünü patlatsaydından başka verebilecek bir öneri, herkesin bir diğerini dövmesi için izin vermekten başka bir pozisyon bulamayız.
Yalnız Sabri ahlakı, Sabri ile sınırlı değil. Sabri’nin de sahip olduğu bu ahlakı gerine gerine beyan edebilmesinin sebebi bunun toplumsal bir karşılığının da bulunması. Örneğin bunca şeyden sonra birileri çıkıp hala “Sabri Neden Ceza Aldı” diye sorabiliyor. Zira içimizdeki birileri bu Hammurabi öncesi “ahlak kurallarını” ahlak kuralı sanıyor ve benimsiyor olmasa Sabri’nin bu Sabriliği ancak münferit bir akıl bozukluğu ile açıklanabilir, genel olarak da infial uyandırırdı. Gerçekte ne oldu? Bahsedilmedi bile. Üstünde bile durulmadı.
Örneğin Emre’nin küfrettiği için ceza alması gerektiğini savunanların hiç biri, Sabri’nin de küfür ettiğini hatırlamıyor ve bunun da cezasız kaldığını aklına getirmiyor. Sabri’nin boğaz sıkmasının Emre’nin tahrik etmesi sebebiyle haklı olduğuna inananlar, Lugano’nun da benzer bir tahrik iddiasında bulunabileceğini akıllarının ucuna bile getirmiyor. Volkan’ın “tahrik ettiği”ni ileri sürenler tahriği yapan Arda olduğunda bundan ancak mutluluk duyuyor. Bu da bu kimselerdeki beklentinin kötü bir hareketin hak ettiği cezayı alması değil, kendilerine ait olanların cezalandırılmaması, karşı tarafın da bütünüyle en ağır şekilde cezalandırılması gerektiğini gösteriyor. Bu nihayeten kabileciliğe dalalet eder. Bu zihniyete göre, bu kabilenin mensuplarının yaptığı hareketler yalnızca bu kabileye mensup bulundukları için “iyi” ve “doğru”dur. Üstelik bu fiiller eğer rakip kabileye zarar veriyorsa, zarar verdiği için faydalıdır bile. O halde bunların cezalandırılacak bir yönü yoktur, diğer kabilenin mensuplarının yaptığı hareketler ise bizzatihi kötü veya adaletsiz olduğundan değil “bizim kabileye” zarar verdiği için kötüdür ki, bu sebeple cezalandırılmalıdır. O halde beklenti “adalet” de olamaz, adalet en nihayetinde aynı davranışları sergileyenlerin aynı tip sonuçlarla karşılaşmasını ifade eder, beklenti kayrılmaktır, eşitsizliktir, üstte tutulmaktır.
Bu tipte bir kabilecilik ise Afrika sahanlarından çıkışımızdan ve neolitik çağdan sonra pek tutulmayan, medeniyet ise kendisinin genel olarak ne kadar tutulmadığı ile ölçülebilen bir husus olmuştur. Bazıları karşı takıma (özel de Fenerbahçe’ye) karşı duydukları nefretin kendilerinde bir yanılsama yaratmasından hoşnut da olmaktadır bu yanılsama o kadar derin ki eşit fiile eşit ceza istemi tutarsız, ama eşit fiile üstünde taşıdıkları forma yüzünden farklı ceza beklentisi “tutarlı” bulunabilmekte alenen beyan da edilebilmektedir.
Bu tip bir tutarlılık ise bize uzak, Allah’a şükür ilk tarım toplumundan 15.000 sene, Hammurabi’den, Roma’dan binlerce sene sonra bizler daha keskin bir adalet görüşünü, daha net bir şekilde talep edebiliyor, binlerce yılda insan medeniyetinin deneyimleriyle oluşan ve bugüne gelen bir görüşü savunadabiliyoruz. Boğaz sıkan bir adam “özür dileyecek neyim var” diye sorduğunda ve bu beyan da alkışlandığında aradaki fark da bu oluyor işte, özür dileyecek bir 15.000 senen var Sabri medeniyete uzaklık tam olarak bu kadar.
[1] http://haber.gazetevatan.com/haberdetay.asp?&Categoryid=5
Devamı ...
