26 Eylül 2012
Ümit Özat Meselesi ve Ataerkil Futbol
Mesele kadınların futbolu anlayıp anlamaması değil, kadınların herhangi bir konuda yetersiz bulunduklarında doğrudan cinsiyet kimliğine saldırmanın erkekler tarafından nasıl bu kadar kolay yapılabildiği. Bu sadece futbola dair bir şey de değil. Bugün herhangi bir erkeğin göreviyle ilgili bir yetersizlik vurgusuna erkekliği karıştırılmazken kadınların göreviyle ilgili bir yetersizliği hemen kadınlığına bağlama, buradan kadınlara yönelik bu toprakların köküne kazınmış misojeninin bütün araçlarından yararlanma temayülünü görürüz.
Ümit Özat da kadınları ayrımcı bir zihniyetle kategorileştirmiş toplumsal cinsiyet kalıplarının fena halde etkisinde kalmış ve bunu son derece normal gören birisi olarak kendine göre kadınların müdahale etmemesi gereken özerk erkek alanları olduğunu düşünüyor. Muhtemelen Ümit Özat’a göre bu özerk alanlardan biri ve kendince en önemlisi futbol, futbola dair bir söylemin içinde bir kadın sesine/görüşüne tahammül edememesi futbolun ataerkilliğin en önemli kalelerinden biri olduğunun da bir ispatı aslında.
Futbola dair inşa edilen bu ataerkil söylem öyle egemen bir söylem ki bu cinsiyetçi kalıpların mağdurları olarak gözüken kadınlar bile statlarda bizzat o dilin kendisiyle konuşuyorlar. Rakibi yenmenin sikmek/sokmak/koymak gibi fiillerle ve mutlaka cinsellikle alakalı başka argo tabirlerle dile getirilmesi, yenilen rakibi aşağılamak için kadınsı rol ve sözlerin kullanılması artık o kadar insanlara normal geliyor ki bu durumun tuhaf olduğunu söylemek tuhaf karşılanıyor. Mesela Galatasaray’ı Fenerbahçe’nin karısı olarak görmenin nasıl bir zihinsel yapıya tekabül ettiğini ben anlamıyorum. Yani Fenerbahçe’nin Galatasaray’a üstünlüğünü Fenerbahçe’ye eril kimlik verip Galatasaray’ı kadınsılaştırmanın bizzat sosyal hayatta kadını değersizleştiren bir dile hizmet ettiğini göremiyor mu bu insanlar?
Yine son derece aklı başında insanların 4-5 farkla kazanılan bir futbol maçından ya da 20 sayıyla biten bir basket maçından sonra “abi adamlara tecavüz ettik uvvv” niye ergen nutukları atmalarının da aslında patolojikleşmesi gereken kavram ve sözcüklerin sıradanlaşmasına ve normalleşmesine hizmet ettiğini unutmamak lazım.
Her gün kadın cinayetleri işlenilen, bu çağda berdel haberleri gelen, tecavüzün neredeyse normalleştiği bir ülkede futbolun ve futbola dair dilin de bu kadınları değersizleştiren/talileştiren büyük söyleme bir lojistik destek sunduğunu söylememiz lazım. Ben Galatasaray galibiyetleri sonrası rakibi kadınsılaştırıp güya dalga geçen ve aşağılayan şeyler görmekten açıkçası utanıyorum.
Madalyonun bir de öteki yüzü var, futbol programlarında genel izleyici kitlesinin erkek olması hasebiyle bazı programlarda sırf erkeklerin gözü okşansın diye sadece birkaç anons yapan ama aslında bir dekor malzemesi olarak rol biçilen kadınların olduğu da bir sır değil. Gerçi daha kötüsünü de görüyoruz, Habertürk’deki Tarihin Arka Odası’nda üç erkeğin her hafta tarih konuşurken arada programdaki kadını hobi niyetine aşağıladıkları rezil bir programın yanında spor programındaki bu metalaşma masum kalabilir. Tabii bu metalaşma rolüne bilerek- isteyerek katılan, bu talileşme/dekorlaşma statüsünden hiç rahatsız olmayan kadınların olması da bizzat bu toplumsal düzenin mağdur rolünde olanlar için bile içselleştirildiğinin göstergesi.
Kadınlara dair rol/davranış/meslekleri belirleyip “sizin doğanız buna uygun, siz diğer alanlara fazla burnunuzu sokmayın” demek, bütün ceza kanunlarını, eğitim politikasını, sosyal hayatı bu kurgulanmış toplumsal cinsiyet rollerine göre inşa etmek ideolojiden azade kendi kendine oluşmuş bir gelenek falan değildir. Kadınlara dair en özel mesele olan kürtaj konusunda , tecavüze uğradığı zaman ne yapacağında, kaç çocuk yapması gerektiği konusunda her halta müdahil olan bir erkek egemen sistemin kadınlara bu konu sizi ilgilendirmez diyeceği tek bir alan olamaz.
Ümit Özat’a dair hissiyatımla bitireyim, Fenerbahçe’deyken kendisini severdim, çok yoğun eleştirilen, dalga geçilen bir oyuncuyken kalıcı olmasına, işine saygısına falan son derece saygı duyardım. Ankaragücü teknik direktörüyken Fenerbahçe maçında hakemin haklı bir ofsayt düdüğü sonrası ana avrat küfür ettiğinde, ve maç öncesi, sonrası açıklamaları yüzünden kendisine olan sevgim/saygım epey bir azalmıştı. Bu son “Kurtlar Vadisi terk” pozlarıyla kendisi hakkındaki son sempati kırıntılarımı da bitirdi. İngiltere’de kadın hakemi cinsiyeti nedeniyle aşağılayan spikerler gibi bir kadını alenen aşağıladı diye mesleğini kaybetmeyeceği bir ülkede yaşadığı için son derece şanslı kendisi. Yaşadığı ve pek çok kadının cehennemi olan bu “ataerkil cennetin” kıymetini iyi bilsin.
Devamı ...
31 Ağustos 2008
Biz Hala Tribündeyiz
Sanıyorum sene 89, Fenerbahçe Ankara’ya gelmiş. Müjdat, Rıdvan, Oğuz, Aykut, Toni Schumacher muhteşem bir kadro. Koşarak maça gittik. Maraton tribününde maçı heyecanla izliyoruz. Bir süre sonra bir gümbürtü “Hak – Kaaaan , Hak – Kaaaaan”. Schumacher kendini yırtıyor. Allahım boğazı şişmiş, yüzü kıpkırmızı, sinirli sinirli eliyle bir yeri gösteriyor. Fotoğraf karesi gibi aklımda. Sanıyorum ki birazdan kaleden çıkacak Hakan’ı tokatlayacak, diyorum ki birazdan gelecek Hakan’ı sahanın dışına atacak. Oysa Hakan gamsız, Hakan umarsız. Sanki Schumacher bağırdıkça Hakan sağırlaşıyor, Toni yeri göğü inlettikçe Hakan daha da vursan duymazlaşıyor. Arkamda yaşlı başlı bir adam, içinde bas bariton bir ast subay varmış meğer, “Haaakaaaaaaaaaaaan” diye bir bağırdı yerimizden zıpladık. “Senin anayı, senin babayı, senin gelmişini geçmişini” Hakan döndü tribüne. Şaşkoloz gibi bakıyor.
Ümit benim için uzun dönem bu akıl almaz sol kanat geleneğinin parçası olmuştur. Takımların böyle anlaşılmaz gelenekleri vardır. Beşiktaş’ın çirkin sağ bek ihtiyacı, Galatasaray’ın çirkef sembol futbolcusu bunların o yakadaki akisleriyse bizim payımıza düşen sol kanatsızlıktır. İşte Uğur Boral, daha hala bir sol kanadımız yok. Papazınçayırı ekibi şahadet edecektir ki, Ümit sol kanatta oynarken en az Toni’nin Hakan’a bağırdığı kadar bağırmış, basbariton gümbürtülü amca kadar sövmüş saymışımdır. Ama Ümit bir sol kanat olmasa da, bir türlü olamasa da gönlümüzü kazanmıştır. Çalışkandır, azimlidir, dünyanın kendi azmiyle sol bek oynayan tek sağ ayaklı futbolcusudur. Mütevazidir, mazbut bir adamdır. Kendisine küfredilen maçta oyundan çıkarken takımın armasını öpecek kadar kaptandır. Bunlarsa bir oyuncunun orta açmasından çok daha önemli özelliklerdir. Zira bu çalışkanlık ve azim varsa, bu mütevazilik bir futbolcunun ruhunda bulunuyorsa bu futbolcu bir gün gelecek o ortayı nasılsa açacaktır. Bilinir ki, mütevazi bir çalışkanlık yalnız kendi hatalarını görmenizi sağlamaz, onları nasıl yok edeceğinizi bulmakta da önünüzü açar. Azim belki tek başına hiç bir şey ifade etmez ama antrenmandan sonra 2 saat daha kalıp çalışmanızı sağlıyorsa soyunma odasından ilk 11’de çıkarsınız. Ümit’in akla hayale gelmeyecek istatistiklerini, maç başına yaptığı orta denemelerini, sürekli sol kanattan bindirmesini başka nelere bağlayacağız? O orta açmak için topu her sağ ayağına alışında saçımızı başımızı bize nasıl yoldurtuyorsa, sağ ayağının dışıyla açtığı ortalar karşısında da iflahımızı kesmeyi başarmıştır.
Şimdi kaptan büyük talihsizlik geçirdi. Maçın ortasında yere düştüğünde yüreği zıplamayan, içi burkulmayan bir futbolsever bulmak mümkün değil. Büyük hizmetler vermiştir, ağır bir işçi gibi çalışmıştır, sessiz sakin ancak koca bir azimle Fenerbahçe formasını terletmiştir. Kaptanlık pazubandını taktığı gün ile çıkardığı gün arasında bu kulüp kendisinde hep iyi bir haslet buldu.
Ancak ona ne verdik?
Galatasaray olaydan 15 dakika sonra internet sitesinde geçmiş olsun mesajı yayınlarken taraftar kart reklamlarını sitemizde gördük. Sitede saatlerce olay hakkında tek bir kelam edilmedi.
Hayırdır? Düşman mıdır Ümit, fenalık mı yapmıştır Fenerbahçe’ye? Böyle adını sanını hatırlamayacağımız, sanki hiç alkış tutmamışız, hiç onunla mutlu olmamışız gibi unutacağımız ne yapmıştır? 100 senelik bir kulübün internet sitesi kaydıraktan kayan civciv fotoğrafları, fotoşoplanmış Aziz Yıldırım jpegleri, copy-paste yerleştirilmiş haberler ile donatılırken böylesine Hakan Tecimer bir umarsızlık, böylesine vursan duymazlık en az Toni kadar öfke nöbeti geçirtmiyor mu kimseye?
Biz hala tribündeyiz kardeşim. Biz hala tribünlerin girişinde köfte kuyruklarında, stadların kırık koltuklarında, sopası alınmış bayrakları sallayıp, çakmaklarımız girişte alındığı için kibritle sigaralarımızı yakıyoruz. Biz hala kendi paramızla satın aldığımız formaları giyiyor, saatler öncesinden yola koyuluyor, çubukluyu ne zaman görsek kocaman gülümsüyoruz. Bizler memleketten kilometrelerce uzakta sopcastlerde maçı izlemek için çırpınıyor, düşük çözünürlüklü görüntülerde gol kaçırdığımızı anlayınca dizlerimizi tepiyoruz. Biz hala tribündeyiz. Hala bir güzellik görmek, zarif bir çalımla kendimizden geçmek, iyi ortanınsa gol getirmesini bekliyoruz. Kendini durup dururken yere atanlara, üç adım önündeki topa basmayanlara, sahada manken gibi yürüyenlere hala küfrediyoruz. Biz iyi bir şey görmek istiyoruz. Centilmenlik istiyoruz. Mücadele istiyoruz. Şövalye ruhuna yanığız hala.
Sizlerse tribünde değilsiniz, oynamanız lazım. O kanadı nasıl futbolcu kapatacaksa, sizin de vefanızı göstermeniz, nasıl bir sol kanat orta açacaksa sizin de o internet sitesine bu kulübün yüz yılını sığdırmanız lazım. Çubukluyu giyen onu ne kadar terletmek zorundaysa Fenerbahçe adına hareket eden herkes de bir o kadar mücadele etmelidir daha iyisi için. Çünkü Fenerbahçe bu demektir. Babalardan analardan gelen, jenerasyonları, etnik grupları, cinsleri, dinleri, dilleri nihayetinde kilometreleri geçen bu sevgi vefasızlık, kadir bilmezlik, erdemsizlik hasletleriyle örülmedi. Çok daha iyisine layiktir. Bu formanın sembolü olduğu şey sinik bir makyevalizm, karanlık ve doymak bilmez bir bencil açlık, diktatöryal bir birey kültü değildir. Bu forma hala Cemil’lerin formasıdır, Alparslan Eratlı’lar onu giymiştir. Bu formada Lefter vardır hala, Zeki Rıza vardır. Bunlarsa gelip geçici bir golden çok daha fazlasını simgelerler. Bir maçta alınan üç puan değildir hatırlanmalarının sebebi, kimse haybeye çubukluya gönlünü vermedi. Güzel şeyler gördükleri için sevdiler onu. İyiye dair bir şeyler, mutluluğa dair bir şeyler, güzellikle ilgili bir şeyler, ahlakla ilgili bir şeyler buldular onda. Babalar çocuklarını maça götürdüğünde paylaşılan işte bu ortak ruhtur. Hepimizin aklında olan ve Fenerbahçe’li bir futbolcunun formasını terletmemesine, kendini hop diye yere bırakmasına sinirden kudurmamıza sebep olan şeydir. Biz henüz doğmamış çocuklarımızı maça götürmeyi hayal ediyorsak bu da veletlerin popolarını kötü koltuklara yapıştırmasını istememizden değil, bir gün olsun onlara mücadele ile, azimle, centilmence ne kadar önemli bir güzelliğin yaratılabileceğini göstermek istememizden.
Biz hala tribündeyiz kardeşim ve hala küfrediyoruz vefasızlık gördüğümüzde. Hala dizlerimizi dövüyoruz bizimkiler iyi bir şeyi yapmayı beceremediğinde. Ve hala basbariton bir gümbürtü gibi bağırıyoruz memleketin dört tarafından, yapmayın kardeşim. Öyle şaşkoloz gibi suratımıza bakacağınıza toplanın işinizi yapın. Civciv fotoğrafları veya büyük transfer haberlerinden önce vefa istiyoruz sizden. Fenerbahçe gibi davranın, Fenerbahçe’ye layik davranın.
Devamı ...
